Overdenking bij Pinkstervespers 2018: ds M.L. King

Lezing: Efeziërs 2: 11-22
Pelgrimskerk
ds. H.U. de Vries

Broeders en zusters,

Op deze vierde van de vijf oecumenische avonddiensten ter voorbereiding op Pinksteren staan we een ogenblik stil bij de persoon van Martin Luther King. Hij is degene die het voorbereidend comité van de oecumenische diensten voor deze avond als inspirerend voorbeeld of ‘eigentijdse heilige’ naar voren heeft geschoven.

Ik meen dat dominee of doctor Martin Luther King niet heel veel toelichting nodig heeft. Vorige maand was het vijftig jaar geleden dat er aan zijn leven een onverwacht einde kwam, toen hij te Memphis werd doodgeschoten, een triest jubileum dat de persoon van King ook in ons land opnieuw in de schijnwerpers heeft geplaatst. Van zijn geweldloze verzet tegen de rassenscheiding in de VS noem ik, wellicht ten overvloede, hier de door hem in de jaren vijftig in de plaats Montgomery in gang gezette boycot van stadsbussen waarin blanken werden bevoordeeld – een boycot die krachtig beschreven wordt in zijn boek Stride towards Freedom, in het Nederlands uitgegeven onder de titel Rosa stond niet op, en zijn mars naar Washington in de zomer van 1963 – de mars die de context vormt van zijn legendarische toespraak op de trappen van het Lincoln Memorial ‘I have a Dream’. De Nobelprijs voor de vrede die hem werd toegekend aam het eind van 1964 was een internationale erkenning van zijn inzet voor de gelijkberechtiging van blank en zwart, een gelijkberechtiging die in de huidige VS intussen op papier wel geborgd is, maar in de praktijk nog dikwijls wordt geschonden.

De verbinding tussen King en het naderende Pinksterfeest is niet moeilijk te leggen. Kings consequente geweldloze houding bij zijn protest tegen geobserveerd en ervaren onrecht had hij niet van een Vreemde. In de literatuur wordt dikwijls Mahatma Gandhi als zijn grote voorbeeld genoemd, maar daaraan moet zeker worden toegevoegd Jezus van Nazaret. Een van de werken van de Geest nu is dat hij de volgelingen van deze Jezus innerlijk transformeert naar het beeld van hun Heer, zodat zij diens karakter of gestalte steeds meer interneren. De vruchten die de Geest aan onze levensboom doet groeien, wanneer wij daarom vragen en daarvoor openstaan – vruchten als liefde, geduld, zachtmoedigheid en zelfbeheersing – maken ons steeds meer gelijkvormig aan Jezus Christus. In het leven van King, predikant uit een predikantsfamilie, was dat zichtbaar in zijn dikwijls ergerniswekkende geweldloosheid.

Maar er ligt nóg een verbinding tussen het leven van Martin Luther King en het naderende Pinksterfeest. Die verbinding ligt bij het doel dat hij nastreefde: de gelijkberechtiging van blank en zwart. De Geest van Pinksteren is niet alleen de Geest die ons in ons doen en laten meer en meer doet lijken op Jezus Christus, het is ook de Geest die scheidingswanden slecht en opgeworpen grenzen afbreekt. Ik spreek hier graag van ‘de emancipatorische werking van de Geest’. Zij wordt zichtbaar als in het bijbelboek Handelingen een eunuch uit Ethiopië, die vanwege zijn lichaamsgebrek formeel geen toegang heeft tot de gemeente van de Heer, op instigatie van de Geest door de evangelist Filippus wordt binnengeleid in de lichtkring van Gods genade in Jezus Christus. Zij wordt opnieuw zichtbaar als de apostel Petrus, na het nodige duw- en trekwerk van de Geest, in hetzelfde boek Handelingen zijn weerstand tegen de heidenen uiteindelijk overwint en moet bekennen dat de heiden Cornelius en diens huishouding evenzeer door God geliefd zijn als de vrome Jood, en als bezegeling van die liefde eveneens de Heilige Geest ontvangen hebben.  ( Hand. 10.)

De Geest schrijft nieuwe wegen in de tijd. Hij breekt onze nauwe betamelijkheidsgrenzen open en includeert in de gemeente van Jezus wie wij er liever buiten zouden houden: zwarten, vrouwen, homoseksuelen: allen die, ongeacht hun uiterlijke kenmerken, Jezus belijden als Heer en willen leven uit zijn genade. Want daar gaat het om, zei Paulus ons vanavond in zijn Efeziërsbrief, om dat ene fundament van het verzoenende kruis van Jezus Christus, waardoor de scheidingsmuur tussen Jood en heiden, bestaande uit de Joodse wet als weg tot God heil, is afgebroken, en een nieuwe weg is geopend: de weg van het geloof die leidt tot de komst van de Geest, een weg die voor vélen begaanbaar en toegankelijk is, ongeacht hun achtergrond of uiterlijke kenmerken.

De strijd van Martin Luther King en de hoge prijs die hij daarvoor betaald heeft, herinneren ons aan het schone en tegelijk riskante werk van de Heilige Geest in het leven van Jezus’ volgelingen, een werk dat, als het goed is, leidt tot innerlijke transformatie én tot uiterlijke openheid over de grenzen van onze natuurlijke afweer heen.

Amen.